HTLV-1 در ایران

تاريخچه HTLV-1 در ایران

اولين بار در سال 1369 چهار بيمار مبتلا به نوعي سرطان خون در فلسطين اشغالي گزارش شدند كه همه آنها از مشهد به اين كشور مهاجرت كرده بودند و در سه نفر از آنان عفونت HTLV-1 شناسايي شد. در مطالعه ديگري كه در همان سال انجام شد 12 درصد يهودياني كه از مشهد به سرزمين‌هاي اشغالي مهاجرت كرده‌بودند، از نظر عفونت HTLV-1 مثبت گزارش شدند در حالي‌كه در ميان يهوديان ايراني غير مشهدي و ساير يهوديان غير ايراني هيچ مورد مثبتي مشاهده نشد.

در سال 1370 گزارش مقدماتي بررسي HTLV-1 در خراسان منتشر شد و يك سال بعد، 13 بيمار مبتلا به سرطان خون سلول تي بزرگسالان از بيمارستان قائم (عج) مشهد گزارش شد كه در تمام آنها يافته‌هاي آزمايشگاهي به نفع HTLV-1 بود.

مطالعات يادشده احتمال بومي بودن استان خراسان از نظر شيوع عفونت با اين ويروس را مطرح نمود و پس از آن مطالعات متعددي جهت بررسي شيوع اين عفونت در استان خراسان و ساير مناطق كشور صورت گرفت.

شيوع HTLV-1 در جمعيت عمومي و گروه‌هاي کم‌خطر ايران

اولين مطالعه سازمان اتقال خون ايران که در سال 1373 خورشيدي بر روي حدودا 16000 نمونه از خون‌هاي اهدايي در 21 پايگاه انتقال خون كشور انجام شد، شيوع كلي HTLV-1 در كشور را 0/3 درصد نشان داد. در اين مطالعه ميزان ابتلا به اين ويروس در اهداكنندگان خون در مشهد 2 درصد گزارش گرديد در حالي‌كه در شهرهاي ديگر كشور بين صفر تا 0/5 درصد متغير بود.

در مطالعه بعدي سازمان اتقال خون که در فاصله 5 سال 1388 تا 1392‌ در اهداكنندگان خون 7 استان کشور شامل خراسان‌هاي شمالي، رضوي و جنوبي، البرز، گيلان، اردبيل و آذربايجان غربي انجام شد، شيوع عفونت HTLV-1 به ميزان 0.1 درصد گزارش شد. در اين ميان بالاترين شيوع HTLV-1 از استان خراسان رضوي با مقدار 0.2 درصد و کمترين آن از استان اردبيل با مقدار 0.01 درصد گزارش گرديد.

در مطالعه ديگري که در فاصله 9 سال متوالي از ابتداي 1389 تا انتهاي 1397‌ در اهداكنندگان خون 7 استان يادشده انجام شد، شيوع عفونت HTLV-1 به ميزان 0.07 درصد گزارش شد كه نشان‌دهنده کاهش قابل توجه شيوع آن در سال‌هاي اخير در اهداكنندگان خون ايران بود. در اين ميان شيوع عفونت از مقدار 0.12 درصد در سال 1389 به مقدار 0.03 درصد در سال 1397 کاهش يافته بود.

در آزمايش بافت‌هاي اهدايي در بانک چشم ايران در سال‌هاي 1384 تا 1386، فراواني HTLV-1 در بافت قرنيه افراد فوت‌شده، 0/7 درصد برآورد گرديد.

1- شيوع HTLV در استان خراسان رضوي

  • مشهد

سال 1372 خورشيدي: در مطالعه‌اي كه در اين سال بر روي 1511 نمونه خون‌هاي اهدايي در بانک خون و نمونه خون‌هاي موجود در آزمايشگاه‌هاي مشهد انجام شد، شيوع ابتلا به ويروس HTLV-1 به ميزان 2/3 درصد گزارش گرديد.

سال 1375 خورشيدي: در بررسي كه در بين 694 نفر از مراجعه‌كنندگان به آزمايشگاه‌هاي تشخيص طبي، داوطلبان اهداي خون و 13 نفر از مبتلايان به لنفوم در مشهد انجام شد، ميزان ابتلا در افراد سالم در مشهد 3 درصد گزارش گرديد و تمامي 13 بيمار مبتلا به لنفوم، HTLV  مثبت بودند.

سال 1388 خورشيدي: مطالعه جهاد دانشگاهي در اين سال نشان داد شيوع عفونت در جمعيت عمومي مشهد برخلاف اهداكنندگان خون در سال‌هاي اخير رو به كاهش نبوده است. در اين مطالعه شيوع كلي عفونت HTLV-1 در جمعيت عمومي، 2/1 درصد به‌دست آمد.

سال 1390 خورشيدي: شيوع عفونت HTLV-1 در زنان باردار در مشهد در فاصله سال‌هاي 1389 تا 1390، 1/5 درصد گزارش گرديد.

سال 1392 خورشيدي: شيوع عفونت HTLV-1 در اهداكنندگان خون در مشهد، 0/2 درصد گزارش گرديد.

سال 1396 خورشيدي: شيوع عفونت HTLV-1 در کودکان زير 15 سال بستري شده در يکي از بيمارستان‌هاي مشهد در فاصله سال‌هاي 1395 تا 1396، 1/5 درصد گزارش گرديد.

  • نيشابور

سال 1381 خورشيدي: مطالعه 1000 نفر از جمعيت عمومي نيشابور، ابتلا به HTLV-1 در اين شهرستان را 3/4 درصد گزارش نمود.

سال 1387 خورشيدي: شيوع عفونت HTLV-1 در اهداكنندگان خون نيشابور در فاصله سال‌هاي 1382 تا 1387، 1/2 درصد گزارش شد.

سال 1388 خورشيدي: بررسي مراجعين به آزمايشگاه جهاد دانشگاهي در نيشابور، شيوع بالاي عفونت را در اين منطقه تاييد کرد. به‌طوري كه براي 7/3 درصد از 482 نفري كه به دلايل مختلف براي انجام آزمايش تشخيصي HTLV به اين آزمايشگاه مراجعه كرده بودند، با انجام آزمايش تاييدي (وسترن‌بلات) تشخيص قطعي عفونت HTLV-1 داده شد.

  • سبزوار

سال 1387 خورشيدي: شيوع عفونت HTLV-1 در جمعيت عمومي سبزوار، 1/7 درصد گزارش شد.

سال 1391 خورشيدي: شيوع عفونت HTLV-1 در اهداكنندگان خون در سبزوار، 0/1 درصد گزارش گرديد.

  • تربت حيدريه

سال 1390خورشيدي: شيوع عفونت HTLV-1 در جمعيت عمومي تربت حيدريه، 1/3 درصد گزارش گرديد.

2- شيوع HTLV در ساير استان‌هاي كشور

مطالعات اندکي در مورد شيوع عفونت HTLV-1 در جمعيت عمومي ساير مناطق کشور انجام شده است. شيوع عفونت در در جمعيت عمومي زاهدان و زابل (سيستان و بلوچستان) 0.5 درصد، بيرجند (خراسان جنوبي) برابر با 0.4 درصد و شهرستان‌هاي استان گلستان 0.3 درصد گزارش شده است.

در مراجعين به يکي از آزمايشگاه‌هاي بيمارستاني در ساري در سال 1388 خورشيدي، شيوع عفونت HTLV-1 در مراجعين به  0/1 درصد گزارش شده است.

مطالعاتي كه در داوطلبان اهداي خون از مناطق مختلف كشور (غير از خراسان رضوي) انجام شده است، بيانگر شيوع بسيار پايين عفونت (کمتر از 0.1 درصد) در بيشتر استان‌ها از جمله آذربايجان غربي، اردبيل، اصفهان، البرز، بوشهر، تهران، خراسان جنوبي، خراسان شمالي، کرمان، گلستان و گيلان است. ميزان شيوع 0/1 تا 0/5 درصد در اهداكنندگان خون از استان‌هاي ايلام، فارس (شهرستان جهرم)، کرمانشاه و مازندران (شهرستان بابل) گزارش شده است.

شيوع HTLV-1 در گروه‌هاي پرخطر ايران

شيوع عفونت HTLV-1 در جمعيت‌هاي پرخطر کشور از جمله بيماران تالاسمي، هموفيلي و همودياليزي در بيشتر استان‌هاي كشور بالاست. البته هيچ مورد مثبتي از ويروس در بيماران هموفيلي و همودياليزي بوشهر و در بيماران همودياليزي کردستان و هرمزگان گزارش نشده است. همچنين شيوع عفونت به ميزان کمتر از 1 درصد در بيماران همودياليزي تهران و مازندران برآورد شده است.

شيوع عفونت به ميزان 1 تا 5 درصد در بيماران تالاسمي از استان‌هاي اصفهان، بوشهر، سيستان و بلوچستان، کردستان، کرمانشاه، گلستان، مازندران و هرمزگان، در بيماران هموفيلي از تهران و خراسان جنوبي و در بيماران همودياليزي از آذربايجان غربي گزارش شده است.

شيوع عفونت به ميزان بالاتر از 5 درصد در بيماران تالاسمي از استان‌هاي تهران و چهارمحال و بختياري و در بيماران همودياليزي از چهارمحال و بختياري و خراسان رضوي برآورد شده است. در واقع بيشترين فراواني عفونت HTLV-1 در ايران در بيماران همودياليزي شهرستان نيشابور به ميزان 14/5 درصد گزارش شده است.